مطالعه بستر طبیعی و فرهنگی دورۀ قاجار در تهران، به ارتباط میان کوهستان، کوهپایه­ها و شهر اشاره دارد. شکل و بستر زمین، آب­و­هوای مناسب برای کشاورزی و باغداری بستر شکل‌گیری شهر را فراهم کرد. تاثیرپذیری از غرب و سفر رجال قاجار به غرب سبب تغییر ساختار باغ­های تهران در گذر به کوهپایه­ها شد و باغ-قصرهای قاجار، باغ-عمارت­های رجال قاجار و خانه–باغ­ها در کوهپایه­ها شکل گرفتند. با توسعۀ شهر و گسترش آن در دوره­های بعدی، افزایش جمعیت و نیاز به مسکن، سبب از بین رفتن بسیاری از باغات و زمین­های کشاورزی در کوهپایه­های شمیران و جایگزین شدن سکونتگاه­ها و در دهه­های اخیر برج­های تجاری و مسکونی به جای ساختار باغ-عمارت­ها، باغ­ها و زمین­های کشاورزی گردید. این جریان بدون در نظر گرفتن قابلیت­های طبیعی محیط، هویت مکان، فرهنگ و ارزش­های محله­ای موجود در این مناطق کوهپایه­ای و برقرار نکردن تعامل صحیح ساختارهای انسان­ساز و محیط طبیعی پیرامون وی صورت گرفت. پیامد آن در عصر حاضر، رشد روند زوال و نابودی باغ-عمارت­ها و تکه تکه شدن مناظر شهری است.
پژوهش حاضر از نوع تاریخی-تفسیری است و از طریق بررسی متون تاریخی، سفرنامه­ها، خاطرات و نیز اسناد و مدارک تصویری شامل عکس­ها و نقشه­ها و مطالعات میدانی به بررسی نحوۀ شکلگیری و تغییر ساختار فضایی و الگوی باغ-عمارت­های ییلاقی قاجار در یک محدودۀ شهری انتخابی در تهران در گذر زمان می­پردازد. همچنین مؤلفه­های تاثیر­گذار محیطی (بستر طبیعی)، انسانی (ارزش­های فرهنگی) و اجتماعی در شکل‌گیری منظر شهری آن محدودۀ شهری به منظور حفظ حیات و ماندگاری آن بررسی می‌گردد.
نتایج نشان داد که ساختار فضایی محدودۀ شهری مورد مطالعه را باغ-عمارت­های ییلاقی و خصوصی در مقیاس بزرگ، باغ-خانه یا باغچه-خانه در مقیاس کوچک تعریف شده است. توسعه و رشد شهر تهران در مناطق کوهپایه­ای براساس تعامل دو سویۀ توان محیط طبیعی (باغ­ها، مزارع، شیب زمین و رود-دره­ها) و شهر بوده است. بخش وسیعی از باغات موجود در این قطعه شهری متعلق به شازده فرمانفرما از رجال قاجار و باغ ابوالحسن دیبا، حاج خلیلی، خاندان اسکویی به همراه باغ-عمارت­های کوچک بوده است. ساختار فضایی آن­ها شامل باغ-عمارت و مسیر­های ارتباطی به صورت کوچه­های تنگ و بن بست (کوچه-باغ) بوده است. ساختار این باغات، متفاوت با الگوی رایج باغسازی سنتی ایرانی- مبتنی بر محور و نظم هندسی- است؛ تلفیقی از الگوهای سنتی ایرانی و غربی در ساختار باغ-عمارت­ها مشاهده می­شود. علاوه بر این، منظر باغ-عمارت­های ییلاقی تعریف جدیدی در گذر از باغ­های درون حصار به کوهپایه­های ییلاقی پیدا کرد. بدین صورت که ارتباط بصری میان عمارت­های اصلی و مناظر دوردست اهمیت یافت.