خانه‌ها و شکل‌گیری آن‌ها تابع عوامل متعددی هستند که اهم آن‌ها عبارتند از مصالح، اقلیم، اقتصاد و فرهنگ. گاه یکی از عوامل و گاهی نیز ترکیبی از دو یا چند عامل نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری جوامع انسانی دارند. با بررسی بافت روستاهای نخستین که از ترکیب عوامل فوق پدید آمده‌اند درمی‌یابیم که تمامی آن‌ها دارای  کالبد و روح حاکم بر آن هستند بافت کالبدی مناطق جمعیتی متاثر از عوامل مختلف طبیعی و اقلیمی، اقتصادی و عوامل اجتماعی و فرهنگی است .این مقاله بر آنست تا با بررسی عوامل موثر بر کالبد مراکز جمعیتی پیش از تاریخ ایران، به تاثیر خاص اقلیم بر نوع سکونت و همچنین ویژگی‌های معماری، تاثیر نوع معیشت و جهان‌بینی خاص مردم منطقه بپردازد بررسی شکل گیری فضاها و رابطه بین آن‌ها که متاثر از عوامل فوق الذکر می‌باشد به یافتن تناسبات فضاهای معماری منجر می‌گردد این پژوهش با اتخاذ روش تحلیلی، تفسیری و مقایسه‌ای  به بررسی نقش متغیرهای محیطی و اجتماعی و اقتصادی بر ساخت کالبد فضایی مراکز جمعیتی می‌پردازد و تلاش می‌کند در راستای مطالعات پژوهش به این پرسش‌های اصلی پاسخ دهد: 1. چگونه عوامل محیطی _طبیعی و اقتصادی_معیشتی متاثر از جبر جغرافیا، در شکل‌گیری کالبد فضایی مراکز جمعیتی تاثیر داشته‌اند؟ 2. عوامل موثر در شکل‌گیری کالبد فضایی مراکز جمعیتی بر رابطه میان فضاها و تناسبات آن‌ها در ساختار خانه‌ها نیز تاثیرگذار است؟ نتایج پژوهش ضمن تایید تاثیر متغیرهای فوق‌الذکر نشان می‌دهد که تعاملات اجتماعی مردم در این مراکز جمعیتی از یکسو متاثر از شرایط طبیعی است و از سوی دیگر بر خصوصیات اقتصادی و کنش‌های معیشتی استوار بوده و موجب انسجام روابط اجتماعی و فرهنگی ساکنان روستا می‌شود. این عوامل در کنار هم بوجود آورنده همگونی بافت کالبدی است که در پاسخ به نیازهای اجتماعی و فرهنگی‌، معیشتی-اقتصادی، اقلیمی و جغرافیایی شکل می‌پذیرد و نشان از تمدنی قدیمی در ادوار گذشته است‌.