مطالعات جامع در مدیریت شهری

مطالعات جامع در مدیریت شهری

معماری بومی و تأثیرش بر هویت شهری (مطالعه موردی: خیابان سبزه‌میدان قزوین

نوع مقاله : علمی

10.22034/csum.2026.243682
چکیده
معماری بومی به‌منزله بازتابی روشن از تاریخ، فرهنگ و محیط طبیعی هر جامعه، نقش بنیادینی در شکل‌گیری هویت شهرها ایفا می‌کند. معماری بومی در واقع زبان غیرکلامی یک ملت است که از خلال آن می‌توان ارزش‌ها، باورها و شیوه‌ی زیست مردمان را شناخت. با این حال، گسترش الگوهای معماری مدرن و گرایش به سبک‌های جهانی، موجب شده است بسیاری از شهرهای امروز از اصالت‌های بومی فاصله بگیرند و دچار نوعی همسانی و بی‌هویتی شوند. برج‌ها و سازه‌های مشابه که در اغلب شهرهای جهان ساخته می‌شوند، گرچه از نظر کارکردی به‌روز هستند، اما در بیشتر موارد نمی‌توانند ریشه‌های فرهنگی و تاریخی جامعه را بازتاب دهند. درک هویت شهری و مؤلفه‌های اثرگذار بر آن، گامی بنیادین در مسیر شناخت برای مدیران، برنامه‌ریزان و تصمیم‌سازان شهری است. تنها با چنین شناختی می‌توان شهری را پدید آورد که نه‌ تنها بازتاب‌دهنده‌ی ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی باشد، بلکه واجد صفاتی هویتی، پایدار و پاسخگو به نیازهای ساکنان خود نیز گردد. در این میان، توجه مدیران و معماران به اصول بومی اهمیت زیادی دارد، زیرا می‌تواند از نادیده گرفتن هویت شهر در جریان توسعه شهری جلوگیری کند.
روش تحقیق این پژوهش، کیفی با رویکرد تفسیری و شیوه گردآوری مطالب، اسنادی است. در این نوشتار ابتدا ویژگی‌ها و مؤلفه‌های شاخص معماری بومی همچون هماهنگی با اقلیم، بهره‌گیری از مصالح بومی و توجه به فرهنگ اجتماعی، و سپس پیامدهای حضور یا فقدان آن بر ساختار هویت شهری بررسی می‌گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد که بازخوانی و به‌کارگیری اصول معماری بومی نه‌تنها می‌تواند عاملی برای تقویت هویت فرهنگی و ارتقای حس تعلق شهروندان باشد، بلکه زمینه‌ای برای خلق فضاهای شهری پایدار و متمایز فراهم می‌سازد. علاوه بر این، تلفیق خردمندانه‌ی معماری بومی با فناوری‌های نوین، امکان دستیابی به طرح‌هایی را فراهم می‌آورد که هم از نظر زیبایی‌شناسی و هم از نظر کارکردی پاسخگوی نیازهای امروز باشند. در نهایت، می‌توان گفت توجه به معماری بومی به‌مثابه سرمایه‌ای فرهنگی، ضرورتی است که غفلت از آن به معنای تضعیف هویت شهری و کاهش کیفیت زندگی در شهرها خواهد بود.
کلیدواژه‌ها
معماری بومی
هویت شهری
توسعه شهری پایدار
حس تعلق شهری
مطالعات جامع در مدیریت شهری
دوره 4، شماره 11
بهار 1405
صفحه 61-70