مطالعات جامع در مدیریت شهری

مطالعات جامع در مدیریت شهری

بررسی معماری پست ‌مدرن و هویت مکان در مجتمع‌های مسکونی: مطالعه موردی شهرک اکباتان

10.22034/csum.2026.252119
چکیده
این پژوهش به بررسی نقش رویکردهای معماری پست‌مدرن در شکل‌گیری و تقویت هویت مکانی می‌پردازد. در این رویکرد، مکان صرفاً یک ساختار کالبدی نیست، بلکه حاصل تعامل میان فضا، انسان، فرهنگ، تاریخ و زمینه اجتماعی است. پژوهش با بهره‌گیری از تحلیل تطبیقی نمونه‌های موردی، مؤلفه‌های کالبدی، معنایی و ادراکی مؤثر بر شکل‌گیری هویت مکان را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که توجه به زمینه فرهنگی و تاریخی، استفاده از نشانه‌ها و نمادها، تنوع فرمی و ایجاد ارتباط با تجربه زیسته کاربران، موجب افزایش حس تعلق، خوانایی و معناپذیری فضا می‌شود. برخلاف معماری مدرن که بیشتر بر عملکرد، عقلانیت و اصول جهان‌شمول تأکید دارد، معماری پست‌مدرن با پذیرش تنوع فرهنگی و توجه به ویژگی‌های بستر، امکان شکل‌گیری هویتی پویا و متناسب با شرایط اجتماعی را فراهم می‌کند. همچنین مشارکت و تجربه کاربران در استفاده و درک فضا، نقش مهمی در تداوم و بازتعریف هویت مکان دارد. در این راستا، معماری می‌تواند با ایجاد پیوند میان گذشته و حال و بهره‌گیری از عناصر فرهنگی و تاریخی، فضاهایی خاطره‌انگیز و معنادار ایجاد کند. در نهایت، نتایج پژوهش نشان می‌دهد که رویکرد پست‌مدرن با تأکید بر رابطه متقابل انسان و محیط، ظرفیت بالایی برای تقویت حس تعلق و هویت مکانی و پاسخ‌گویی هم‌زمان به نیازهای عملکردی، اجتماعی و معنایی محیط‌های معاصر دارد.
کلیدواژه‌ها