مطالعات جامع در مدیریت شهری

مطالعات جامع در مدیریت شهری

زمینه‌های تهویۀ طبیعی در معماری حوضخانه‌های شهرهای حاشیۀ کویر

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد پرند، تهران، ایران
2 استادیار و عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد پرند، گروه معماری
10.22034/csum.2022.257117
چکیده
فضاهای مرکزی سرپوشیده تمهیدی جهت کشاندن نور، هوا و منظر به داخل بنا می‌باشند. الگوهای ویژه‌ای از این فضاها در دامن معماری ایران رشد کرده که پاسخ‌های زیرکانه‌ای جهت بالابردن کیفیت زیست عرضه می‌کنند. از سرسراهای قاجاری تا آتریوم‌های امروزی نشان می‌دهد که نیاز به این فضا در قالب‌های نو وجود داشته است، بااین‌حال عدم شناخت مبانی طراحی درست، الگوهای صوری نامطلوبی را جایگزین این‌گونه فضاهای دل‌نشین و کارآمد کرده است. تهویه طبیعی یکی از وجوه مهم طراحی این‌ فضاهاست. عنصر فضایی درونگرا و نیمه محصور حوضخانه در معماری بومی ایران، خرد اقلیم مناسبی را در میانه بنا به وجود آورده و با ورود و خروج جریانات هوا به ساختمان حیات بخشیده است. در این پژوهش ضمن بررسی مؤلفه‌های عملکردی و فضایی حوضخانه‌های اقلیم گرم و خشک ایران، این پرسش‌ اساسی مطرح شده که در معماری این فضا چه سازوکاری چنین کیفیت فضایی مطلوبی را به وجود آورده است؟ برای پاسخ به این پرسش‌ با استفاده از روش کتابخانه‌ای با تحلیل نمونه‌هایی از حوضخانه‌‌های واقع در خانه‌های سنتی شهرهای کاشان و اصفهان، عملکرد و ویژگی‌های فرمی مؤثر در ایجاد زمینه‌های تهویه طبیعی رده‌بندی شده است. هدف غایی امکان فهم الگوی عملکردی حوضخانه‌ها جهت استفاده در فضاهای مرکزی معماری معاصر بوده که در پایان پژوهش با بررسی تطبیقی نمونه‌های موردی به جمع‌بندی نتایج و ارائۀ الگوی ساختاری این‌گونه فضاها می‌پردازیم. بازشناسی این الگوها معرف مؤلفه‌های اساسی مؤثر در ایجاد محدودۀ آسایش همچون؛ ابعاد و تناسبات، جانمایی و ارتباطات فضایی، جایگاه و جهت مناسب گشودگی‌ها بوده، و می‌تواند منبع الهام مناسبی باشد برای طراحانی که قصد دارند جهت ترمیم گسست میان انسان و طبیعت، ارتباط عملکردی معماری سنتی را با نیازهای معماری معاصر برقرار نمایند.
کلیدواژه‌ها